O PJM i świecie Głuchych


Społeczność Głuchych

  Są jednocześnie tacy jak my, i inni. Nie tylko ze względu na niepełnosprawność słuchową, ale także pod kontekstem społeczno-kulturowym. Od wielu stuleci Głusi mieli problemy z włączeniem się w społeczeństwo słyszących, co skutkowało trzymaniem się we własnym gronie. Utworzone pierwsze szkoły nie tylko rozwinęły i wzbogaciły ich język, ale także wzmocniły w nich tożsamość jako Głuchego. Niedługo potem okazało się, że absolwenci takich szkół czują tak silną więź ze światem Głuchych, że niezbędnym krokiem stało się utworzenie Organizacji zrzeszające takie osoby. I tak - 135 lat temu na terenie Warszawy powstało pierwsze stowarzyszenie, które jednak upadło przez II wojnę światową. Po II WŚ reaktywowano ją jako Polski Związek Głuchych Oddział Mazowiecki 70 lat temu. Coraz częściej się mówi o tym, że różnica między Głuchymi a słyszącymi polega nie tylko na stosowanym przez nich języka, ale także tożsamości społeczno-kulturalnej. W ostatnich czasach spotykamy się też z porównaniem społeczności Głuchych do mniejszości etniczej. Dobrą analogią w porównaniu społeczności Głuchych jako mniejszość językowa jest przykład Polaków w Wielkiej Brytanii - każdy z nich musi opanować język angielski, by móc funkcjonować w pracy, jednocześnie używają swój ojczysty język we własnym gronie i w domu. Z tą różnicą, że Głuchym jest dużo trudniej opanować język foniczny, gdyż wielu z nich nie mówi lub mówi bardzo słabo, dodatkowo język foniczny bardzo się różni od języka migowego: a więc z ich punktu widzenia muszą uczyć się zupełnie niepodobnego, wręcz "chińskiego" języka, którego mogą się nauczyć jedynie w formie pisanej.

Na zdjęciu: bardzo popularny znak migowego "ILY", oznaczający "Kocham Cię!" w języku migowym.

Polski język migowy (PJM)

Jest to naturalny język Głuchych, który przechodził z pokolenia na pokolenie Głuchych, utrzymywany też przez szkoły dla Głuchych, gdzie rówieśnicy z rodzin słyszących uczą się od dzieci Głuchych rodziców tego języka. Jest to język wizualno-przestrzenny: a więc przez sprawny zmysł, jakim jest wzrok, dziecko nabywa go dość szybko i naturalnie. Co ciekawe, według naukowych źródeł: w szkołach dla Głuchych, w których język migowy był zabroniony, dzieci nieznające PJM często usilnie tworzyły swój, choć uboższy, to jednak "własny" język migowy, co tylko udowadnia nieodłączność migowego od osób Głuchych. Są zarówno znaki PJM, których nie ma w języku polskim, i polskie słowa, których nie ma w języku migowym, tak jak w przypadku większości języków świata. PJM ma też inną gramatykę, inne zasady budowy zdań, a także inaczej opisujemy zdarzenie/przedmiot/osobę ze względu na wizualno-przestrzenny charakter języka. Tak jak każdy inny język foniczny, PJM ma też swoją poezję. Czym jest poezja migana? Przed przeczytaniem "suchego" opisu poezji miganej, w pierwszej kolejności warto obejrzeć poniższy filmik:

Jak widać na filmie, osoba Głucha musi migać dane znaki w odpowiedniej kolejności, zgodnie z ustalonym sekwensem kształtów dłoni - w powyższym przypadku alfabet migowy. Głuchy artysta jednocześnie opowiada historię i literuje cały alfabet. Wymaga to starannego dobrania znaków w odpowiedniej kolejności. Inne odmiany poezji miganej można zobaczyć pod tym linkiem.

 

Inne ciekawostki na temat Głuchych i języka migowego:

NA ŚWIECIE MAMY WIELE JĘZYKÓW MIGOWYCH

W Polsce Głusi komunikują się PJM, w Anglii BSL (brytyjskim językiem migowym), a w Ameryce ASL (amerykańskim językiem migowym). Nie oznacza to jednak, że każdy kraj ma swój język migowy (choć tak jest w wielu przypadków) - na przykład Głusi Białorusini stosują rosyjski język migowy, a w Boliwii - stosuje się ASL. 

Szacuje się, że na całym świecie używa się co najmniej 200-300 języków migowych. Czy się bardzo różnią od siebie? Na pewno w większości naturalnych języków migowych stosuje się niemalże jednakowe zasady gramatyczne i gesty (będące jednocześnie znakami, np. "ja", "na wprost"), bądź mimika która, jest elementem naturalnych migowych, wspomaga komunikację. Pewne cechy naturalnych migowych sprawiają, że Głuchemu Polakowi jest łatwiej się porozumieć z Głuchym Niemcem, niż słyszącemu Polakowi z słyszącym Niemcem. 

W POLSCE MAMY WIĘCEJ NIŻ JEDEN JĘZYK MIGOWY

W Polsce oprócz PJM istnieje także SJM (system językowo-migany). Istnieje wiele sprzecznych opinii co do tego, czy SJM jest językiem czy nie.

System językowo-migany miał zasady budowania zdań takie same jak w języku polskim, nie uznając też przestrzennych i wizualnych zasad naturalnego języka migowego. Ucząc się SJM wystarczyło jedynie opanować zbiór znaków, i stosować znaki w takiej kolejności jak w języku polskim. Założeniem tego języka była nauka Głuchych znajomości języka polskiego. 

Pomimo tego że niemal wszyscy tłumacze i nauczyciele w szkołach migali jedynie SJM, wielu Głuchych nie było w stanie opanować go. Dla Głuchych SJM jest niezrozumiały i nienaturalny. Od prowadzenia szkoleń w SJM już się odeszło, niemniej do dziś można spotkać pojedyncze osoby stosujących tą formę komunikacji wśród Głuchych, szczególnie seniorów. 

Którego języka warto się uczyć? Oczywiście PJM! Osoby, które opanowały PJM nie mają większych problemów z miganiem w SJM, natomiast w odwrotnej kolejności - już się pojawia problem, gdyż PJM wymaga dużych zmian w sposobie komunikacji, które opanujesz jedynie na dobrze zaplanowanych warsztatach pod okiem doświadczonego instruktora.

GŁUSI PRZEZ DUŻE "G" TO OKREŚLENIE TOŻSAMOŚCI

Na pewno zauważyliście, że coraz częściej w artykułach, czasopismach i wiadomościach pojawia się określenie Głuchy przez duże "G". Jest to nawiązanie do tożsamości kulturowej osoby Głuchej, która nie postrzega siebie jako niepełnosprawnego, którego trzeba wyleczyć. Głuchemu niedosłuch nie przeszkadza, jest po prostu jak cecha charakteru - a nawet widzi w tym wiele zalet. Cieszy się z przynależności do społeczności Głuchych, traktuje innych Głuchych jak przyjaciół, członków rodziny. Bardzo często zdarza się, że spotykając innego, nieznajomego Głuchego zaczynają rozmawiać, jakby się znali od wielu lat. Język migowy jest językiem, z którego Głuchy jest dumny.

 

W Kulturze Głuchych pojawia się wiele motywów. Oto niektóre z nich:

  • ORALIZM - jest to epoka w szkolnictwie głuchych, która zabraniała migać, i wymuszała naukę mówienia. Na ogół Głusi patrzą na oralizm negatywnie, gdyż była ona uderzeniem w ich godność. W wielu szkołach za używanie języka migowego nawet na przerwie przez ucznia groziło karą, a nawet biciem. 
  • AUDYZM -  jest to negatywny stosunek, podejście słyszących do Głuchych, m.in nieuznający ich potrzeb stosowania języka migowego.
  • DEAF ART - jest to "sztuka Głuchych", wywodzący się z Ameryki, gdzie Kultura Głuchych jest mocno rozwinięta. Obrazy z nurtu "Deaf Art" często ukazują świat postrzegany oczami Głuchego lub osób w nim przebywających. Często pojawiają się motywy: dłoni, oczu, ucha, języka migowego lub ust, jako metafora oralizmu. 
  • CODA - słyszące dzieci niesłyszących rodziców (po ang. Children of Deaf Adults). Bardzo często CODAcy zostają w dorosłości tłumaczami języka migowego, gdyż język migowy był dla nich pierwszym językiem, którego się nauczyli w domu.
  • DEAF TIME - określenie wyjątkowo szybko upływającego czasu w trakcie migania z drugim Głuchym. 
  • POEZJA MIGANA - jest to forma sztuki PJM, której cechują pewne, ściśle okreslone zasady, tak jak w przypadku języka polskiego wiersze. O poezji miganej można więcej przeczytać tutaj. 

NIE KAŻDY GŁUCHY ZNA DOBRZE JĘZYK POLSKI

Każde dziecko od samych narodzin (a nawet już w brzuszku!) jest zanurzone w świecie komunikacji. Podsłuchuje rozmawiających rodziców, słyszy słowa mamy i taty mówiących do niego w trakcie zabawy, przypatruje się rozmowom na ulicy itd... Jego rozwijający się mózg, będący niewiarygodnie plastyczny, w pewnym wieku zaczyna zapamiętywać słowa, chłonąć zasady gramatyczne, uczy się też wyrażania swoich myśli i emocji za pomocą słów. 

A w przypadku niesłyszącego dziecka? Nie słyszy on tych wszystkich słów, nie jest zanurzone w tym świecie. Nie zawsze aparaty lub implant słuchowy pomoże - może je nie słyszeć wyraźnie bądź z innego powodu nie nabywać słów. W świecie Głuchych tym naturalnym językiem jest PJM - dziecko je widzi, zaczyna rozumieć znaki i je zapamiętywać. Zaczyna stosować PJM. Natomiast język foniczny, taki jak język polski, staje się dla niego nienaturalny, gdyż musi wkładać w niego wysiłek taki jak w szkole na lekcji, żeby zapamiętać jakiekolwiek słówka. Nie zapamiętuje je spontanicznie, jak w zabawie, czy w rozmowie z rodzicami, czyli bezwysiłkowo. To przyczynia się do drastycznego spadku efektywności nauki języka. 

W Polsce niestety wiele dzieci nie jest w stanie dobrze opanować języka polskiego, pomimo rozwoju technologicznego (lepsze aparaty, implanty słuchowe). Czasami się zdarza, że pierwszym językiem dziecka jest... język migowy, który poznaje dopiero w szkole. Oznacza to, że przez kilka lat nie miało w ogóle języka (!). W późniejszym wieku niestety plastyczność mózgu maleje, i to się przyczynia do trudności w nauce języka. Szczególnie fonicznego.

SYMBOLIKA GŁUCHYCH

Symbolem Głuchych jest motyl, najczęściej koloru niebieskiego, lub ew. w odcieniach turkusu, gdyż motyle są głuche. Skrzydła motyla natomiast symbolizują barwność i piękno PJM, a trzepot skrzydeł odzwierciedla jego dynamikę i szybkość. Jest to ogólnie przyjęty, międzynarodowy znak Głuchych. Często przyjmuje się za symbol Głuchych także dłonie, które są podstawowym narzędziem komunikacyjnym w języku migowym. Najbardziej kojarzonym symbolem przez osoby słyszące jest symbol przekreślonego ucha, jednak ujmuje ona Głuchych w kategorii pewnych braków, dysfunkcji. Motywy dłoni i motyla mają wymiar bardziej pozytywny, bo zwracają uwagę na piękno i potencjał.

Natomiast przyjętym kolorem symbolizujących Głuchych jest turkus. Kolor turkusowy jest symbolem zaufania, nadziei i wiary w siebie i innych ludzi.

W przypadku pytań/chęci organizacji dodatkowych kursów polskiego języka migowego na zlecenie prosimy o kontakt:
  • e-mail: bozenakunat@pzg.warszawa.pl, 
  • telefonicznie: 882 088 890,  22 619 92 95.